ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುತ್ತವೆ ಗೊತ್ತಾ?

ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹುದ್ದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಡೀ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಥಾನ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಿಎಂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡೀ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜೀನಾಮೆಯಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಚಿವರನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆ ನೇಮಕಾತಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಿಎಂ ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿಯಾದಾಗ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 164(1) ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆ ಆಧರಿಸಿ ಇತರ ಸಚಿವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಚಿವರು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಇಚ್ಛಾಧೀನ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯೇ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡೀ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವೂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು “ಸಾಮೂಹಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ” ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 164(2) ಪ್ರಕಾರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ, ವಿಫಲವಾದರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎಂಬ ತತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು “ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೇಲುವುದು ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮುಳುಗುವುದು” ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಿಎಂ ಸ್ಥಾನ ತೊರೆದಾಗ ಸಚಿವರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಿಎಂ ರಾಜೀನಾಮೆ ನಂತರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಾತ್ರವೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆ ಪತ್ರವನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಅದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಮೈತ್ರಿಯ ನಾಯಕರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆ ಆಗುವವರೆಗೆ ಹಳೆಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಸಚಿವರು “ಕೇರ್‌ಟೇಕರ್ ಸರ್ಕಾರ” ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಹೊಸ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬಳಿಕ ಅವರು ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೊಸ ಸಚಿವರಿಗೂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಜನರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸರ್ಕಾರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ವರದಿ :ಅಡಿವೆಪ್ಪ ಸರೂರ